Gìn giữ và phát huy di sản phi vật thể Ca trù - Trách nhiệm từ những bước chân đầu tiên của học sinh Trường Tiểu học Cổ Đạm
Xã Cổ Đạm, tỉnh Hà Tĩnh) được xem là vùng “đất tổ” của nghệ thuật ca trù. Chẳng biết tự bao giờ, mỗi khi cất lên tiếng phách, tiếng đàn, các ca nương, kép đàn ở đây như đắm mình vào một thế giới chỉ có âm nhạc. Nó như một phần không thể thiếu trong cuộc đời của họ. Ca trù đã ngấm vào máu thịt những người con Cổ Đạm, qua bao thế hệ, ca trù vẫn giữ nguyên vẹn vẻ tinh khôi, mộc mạc và làm ngây ngất lòng người.
Giữa dòng chảy mạnh mẽ của hiện đại hóa và hội nhập, việc bảo tồn các di sản văn hóa truyền thống không chỉ là trách nhiệm của ngành văn hóa, mà còn là nghĩa vụ chung của cả cộng đồng. Trong bối cảnh đó, Trường Tiểu học Cổ Đạm đã trở thành một điểm sáng khi kiên trì, bền bỉ đưa nghệ thuật Ca trù – Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại – vào đời sống học đường. Những việc làm thầm lặng nhưng đầy ý nghĩa ấy đang góp phần gieo vào tâm hồn trẻ thơ những hạt mầm văn hóa đầu tiên, để mai này nảy nở thành tình yêu, lòng tự hào và ý thức giữ gìn bản sắc dân tộc.
Hoạt động giữ gìn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của Trường Tiểu học Cổ Đạm
Học sinh – những mầm non mang hồn di sản
Học sinh trường Tiểu học Cổ Đạm trong các buổi sinh hoạt ngoại khóa của nhà trường
Điểm đáng trân trọng nhất trong hành trình bảo tồn Ca trù của nhà trường chính là sự tham gia chủ động và hứng khởi của học sinh. Các em đến với câu lạc bộ Ca trù không chỉ như một hoạt động ngoại khóa, mà như một thế giới mới – nơi tiếng phách, tiếng đàn đáy vang lên mộc mạc nhưng thấm đượm chiều sâu văn hóa. Qua từng buổi sinh hoạt, các em được học cách ngân nga làn điệu, lắng nghe những câu chuyện về nguồn gốc của ca trù, được thử từng nhịp phách, từng câu hát. Nhiều học sinh từ bỡ ngỡ dần trở nên tự tin, biểu diễn trong các buổi sinh hoạt ngoại khóa của trường. Chính sự say mê ấy chứng minh rằng: di sản sẽ không mất đi nếu được trao lại cho thế hệ trẻ bằng sự dẫn dắt đúng đắn.
Công tác tuyên truyền – đưa di sản vào đời sống học đường
Nhà trường hiểu rằng chỉ dạy hát, dạy đàn thôi chưa đủ; điều quan trọng là phải khơi dậy nhận thức về giá trị văn hóa trong mỗi học sinh. Vì vậy, công tác tuyên truyền về Ca trù được triển khai đồng bộ, liên tục và sáng tạo. Những câu chuyện về nghệ thuật Ca trù được lồng ghép vào giờ chào cờ; những làn điệu vang lên trong các cuộc thi văn nghệ; các pano, bảng tin giới thiệu về lịch sử Ca trù luôn được cập nhật; các giờ học ngoại khóa trở thành nhịp cầu giúp học sinh tiếp cận di sản một cách tự nhiên và sinh động.
Công tác tuyên truyền về Ca trù tại trường Tiểu học Cổ Đạm
Không khí ấy khiến Ca trù không còn là “nghệ thuật của ngày xưa”, mà trở thành một phần quen thuộc của nếp sống học đường, tạo ra môi trường mà mỗi học sinh đều có thể thấy, có thể nghe và có thể tự hào.
Nghệ nhân – linh hồn của di sản bước vào trường học
Điểm nhấn quan trọng trong hoạt động của Trường Tiểu học Cổ Đạm là những buổi mời nghệ nhân Ca trù về giao lưu, giảng dạy. Trước mắt học sinh là những con người đã dành cả đời gắn bó với tiếng đàn, câu hát – những người mang trong mình ký ức văn hóa lâu đời của quê hương. Khi nghệ nhân cất lên câu hát, lớp học như lắng lại; khi nghệ nhân cầm tay các em đặt vào nhịp phách đầu tiên, ánh mắt các em ánh lên sự thích thú và trân trọng. Không một bài giảng lý thuyết nào có thể thay thế được những khoảnh khắc truyền nghề chân thật ấy.
Nghệ nhân Ưu tú Ca trù Trần Văn Đài trong buổi giao lưu và giảng dạy tại trường.
Đó không chỉ là buổi học, mà là cuộc gặp gỡ giữa thế hệ hôm nay với quá khứ; giữa những đứa trẻ của kỷ nguyên số với những giá trị bền bỉ hàng trăm năm tuổi.
Trách nhiệm cộng đồng và niềm tin vào thế hệ trẻ
Trong dòng chảy hội nhập toàn cầu, việc gìn giữ nghệ thuật Ca trù không thể chỉ trông đợi vào các nghệ nhân hay ngành văn hóa. Việc đưa di sản vào trường học, tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận từ sớm chính là cách làm bền vững và lâu dài nhất. Trường Tiểu học Cổ Đạm đã và đang thực hiện điều đó bằng tinh thần trách nhiệm và niềm tin vào thế hệ trẻ.
Khi một em học sinh biết đánh phách, biết hát một câu Ca trù; khi một lớp học im lặng để lắng nghe tiếng đàn đáy; khi cả trường cùng hướng về di sản với sự trân trọng – đó chính là minh chứng rõ ràng nhất rằng Ca trù vẫn đang được tiếp sức để tiếp tục hành trình của mình trong đời sống hôm nay.
Học sinh thể hiện Ca trù cùng với nghệ nhân.
Giữ gìn và phát huy di sản không phải là khẩu hiệu; đó là hành động thiết thực, kiên trì, và đôi khi bắt đầu từ những việc nhỏ nhất. Trường Tiểu học Cổ Đạm đang làm điều ấy một cách âm thầm nhưng mạnh mẽ – bằng sự chung tay của thầy cô, nghệ nhân và trên hết là những trái tim trẻ thơ. Và chính từ những bước chân đầu tiên ấy, di sản Ca trù sẽ được tiếp nối, lan tỏa và trường tồn.
Tác giả: Trần Thị Ngọc Hiền.
Giáo viên trường Tiểu học Cổ Đạm.
