Hiểu đúng, thực hiện đủ: Nâng tầm giáo dục STEM tại Tiểu học
Ngày 29/7/2025, tại Hội nghị Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo, Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn đã đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường giáo dục STEM. "Việc tăng cường giáo dục STEM cần được hiểu đúng, hiểu đủ. Không phải ở mấy phòng học, mấy con robot mà đó là một phương pháp, lấy kiến thức để giải quyết các vấn đề trong học tập và đời sống. Phải có tư duy, giáo dục như vậy, nếu không chỉ tốn tiền mà vô nghĩa. Đó là trao cơ hội cho các em học thật và phải kiên trì với hướng đó."
 Bộ trưởng GDĐT Nguyễn Kim Sơn phát biểu tại Hội nghị Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo năm 2025 |
|
Để giúp các nhà trường tiểu học thực hiện đúng tinh thần chỉ đạo này, chúng tôi xin được làm rõ những khía cạnh cốt lõi của giáo dục STEM trong môi trường tiểu học.
STEM không phải là môn học hay phong trào
Giáo dục STEM là một phương thức giáo dục tích hợp, nơi học sinh vận dụng kiến thức từ các lĩnh vực Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Ở cấp tiểu học, giáo dục STEM được tổ chức lồng ghép trong quá trình dạy học các môn học và hoạt động giáo dục, chứ không phải một môn riêng biệt hay tiết học độc lập.
Điều quan trọng cần nhớ là giáo dục STEM không chỉ dừng lại ở việc "làm mô hình", "thí nghiệm" hay "trưng bày sản phẩm". Mục tiêu chính là học sinh phải được trải nghiệm quá trình tư duy, khám phá, thiết kế, thử nghiệm và cải tiến giải pháp cho một vấn đề có thật trong đời sống.
Khắc phục những hiểu sai phổ biến về STEM
Để triển khai hiệu quả, cần loại bỏ những hiểu lầm sau:
- Xem STEM là dạy thêm kiến thức Toán - Khoa học ở mức nâng cao: STEM tập trung vào việc áp dụng kiến thức để giải quyết vấn đề, không phải nhồi nhét lý thuyết.
- Gắn nhãn "STEM" cho các hoạt động trải nghiệm thủ công không có tính tích hợp hay mục tiêu học tập rõ ràng: Hoạt động STEM cần có sự kết nối đa môn và mục tiêu học tập cụ thể.
- Coi STEM là chương trình ngoài giờ, không liên quan đến kế hoạch dạy học chính khóa: STEM cần được tích hợp vào chương trình chính khóa để phát huy hiệu quả tối đa.
- Tổ chức STEM theo phong trào, nặng hình thức, thiếu chiều sâu chuyên môn: Cần có sự đầu tư về chuyên môn và phương pháp để đảm bảo chất lượng.
Bản chất của giáo dục STEM tại trường tiểu học
Giáo dục STEM ở tiểu học chính là việc tổ chức các hoạt động giáo dục theo chủ đề tích hợp liên môn, trong đó:
- Học sinh phát hiện và giải quyết một vấn đề thực tiễn.
- Vận dụng kiến thức từ nhiều môn học như Toán, Tự nhiên - Xã hội, Mỹ thuật, Tin học…
- Áp dụng quy trình thiết kế kỹ thuật: xác định vấn đề → đề xuất giải pháp → thiết kế → thử nghiệm → điều chỉnh → trình bày.
- Phát triển năng lực tư duy, hợp tác, sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề.
Yêu cầu cốt lõi khi thực hiện giáo dục STEM
Tiêu chí | Yêu cầu |
Tính tích hợp | Chủ đề phải huy động kiến thức từ ít nhất 2 môn học trở lên. |
Tính thực tiễn | Xuất phát từ tình huống gần gũi với đời sống học sinh. |
Tính trải nghiệm | Học sinh được tự mình suy nghĩ – thiết kế – làm thử – cải tiến. |
Tính quy trình | Tuân theo các bước giải quyết vấn đề hoặc quy trình kỹ thuật. |
Tính đánh giá quá trình | Đánh giá dựa vào sự tham gia, tiến bộ, sản phẩm và thuyết trình. |
Ví dụ về chủ đề STEM đơn giản, khả thi ở tiểu học
Chủ đề: Thiết kế một thiết bị chắn mưa cho cổng trường
- Vấn đề: Khi trời mưa, học sinh bị ướt lúc ra về.
- Môn học liên quan: Tự nhiên - Xã hội (thời tiết, vật liệu), Toán (đo đạc, tính toán), Mỹ thuật (trình bày ý tưởng), Tin học (thiết kế mô phỏng).
- Quá trình học sinh thực hiện:
+ Tìm hiểu hiện tượng – đề xuất giải pháp.
+ Phác thảo thiết kế.
+ Làm mô hình bằng vật liệu tái chế.
+ Trình bày, phản biện, hoàn thiện sản phẩm.
Vai trò của giáo viên và nhà trường
Để triển khai hiệu quả, giáo viên và nhà trường cần:
- Lựa chọn chủ đề phù hợp: Không quá phức tạp, sát với nội dung chương trình học và thực tiễn cuộc sống.
- Hướng dẫn học sinh theo quy trình: Không làm thay, khuyến khích sự tự chủ của học sinh.
- Chú trọng kỹ năng làm việc nhóm: Phân công vai trò rõ ràng trong nhóm.
- Tạo điều kiện chia sẻ và đánh giá: Khuyến khích học sinh phản biện, rút kinh nghiệm.
- Không chạy theo hình thức hay chi phí: Tận dụng vật liệu sẵn có, miễn là phù hợp mục tiêu giáo dục.
Lời kết
Giáo dục STEM không phải là một "mốt mới" hay nhiệm vụ thêm, mà là một hướng tiếp cận giáo dục thiết thực và hiệu quả. Nó góp phần quan trọng trong việc chuyển đổi từ "học để biết" sang "học để làm - học để sống", trang bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống và học tập.
Phan Duy Nghĩa (tổng hợp)
